Đây là nhóm chương trình mà người có vốn hay được giới thiệu tới, và cũng là nhóm có rủi ro tài chính lớn nhất trong toàn bộ lĩnh vực nhập cư Canada.
Rủi ro đó không nằm ở việc chương trình có gì mờ ám, mà nằm ở trình tự — một đặc điểm thiết kế hoàn toàn công khai nhưng ít được giải thích đúng.
| Trình tự thông thường | giấy phép làm việc trước, đề cử sau |
|---|---|
| Điều kiện đề cử | đạt các cam kết trong thoả thuận kinh doanh |
| Hệ quả | vốn đã bỏ ra trước khi có kết quả di trú |
| Nguyên tắc | chỉ làm nếu bạn chấp nhận mất khoản đó |
Trình tự thật
Mô hình phổ biến ở nhiều tỉnh gồm các bước như sau:
- Nộp hồ sơ quan tâm với kế hoạch kinh doanh, chứng minh tài sản và kinh nghiệm
- Nếu được chọn, ký một thoả thuận nêu rõ các cam kết: mức đầu tư, số việc làm phải tạo, loại hình kinh doanh, địa bàn
- Được cấp giấy phép làm việc tạm để sang Canada triển khai
- Thực hiện các cam kết trong một khoảng thời gian — thường tính bằng năm
- Tỉnh kiểm tra. Nếu đạt, tỉnh đề cử bạn
- Nộp hồ sơ thường trú ở cấp liên bang dựa trên đề cử đó
Nhìn vào chuỗi này thì thấy ngay điểm mấu chốt: tiền của bạn đi vào bước hai và bước bốn, còn kết quả di trú chỉ tới ở bước sáu.
Nghĩa là bạn bỏ vốn, chuyển cả gia đình sang, vận hành một doanh nghiệp trong nhiều năm — trước khi biết mình có được thường trú hay không.
Vì sao thiết kế như vậy
Từ góc nhìn của tỉnh, trình tự này rất hợp lý, và hiểu điều đó giúp đánh giá đúng.
Bài học từ các chương trình đầu tư thụ động — như đã nói ở bài đầu mục — là tiền không tự tạo ra giá trị kinh tế. Nếu tỉnh cấp đề cử trước rồi mới yêu cầu kinh doanh, sẽ có người nhận đề cử xong bỏ dự án.
Bằng cách đặt phần thưởng ở cuối, tỉnh bảo đảm rằng cái họ nhận được — doanh nghiệp hoạt động thật, việc làm thật — đã có trước khi họ trao thứ mà người kia muốn.
Đây là thiết kế đúng về mặt khuyến khích. Nhưng nó cũng có nghĩa là toàn bộ rủi ro của giai đoạn đầu nằm ở phía bạn.
Bốn rủi ro cụ thể
Một: rủi ro kinh doanh thông thường. Doanh nghiệp có thể không thành công. Ở một thị trường bạn chưa hiểu, với chi phí lao động cao và các quy định bạn chưa quen, xác suất này không nhỏ.
Hai: rủi ro không đạt cam kết dù kinh doanh vẫn ổn. Đây là rủi ro tinh vi hơn. Thoả thuận có thể yêu cầu tạo một số việc làm nhất định. Một doanh nghiệp có thể có lãi nhưng không cần tới số nhân viên đó — và như vậy là không đạt cam kết, dù về kinh tế thì tốt hơn.
Bài học: đọc kỹ và thương lượng các cam kết trước khi ký, và xây kế hoạch kinh doanh sao cho các cam kết là hệ quả tự nhiên của việc kinh doanh, không phải gánh nặng thêm vào.
Ba: rủi ro chính sách. Chương trình có thể thay đổi hoặc tạm dừng trong lúc bạn đang thực hiện. Điều này đã xảy ra với các chương trình ở nhiều nơi.
Bốn: rủi ro về việc mua lại doanh nghiệp có sẵn. Một số chương trình cho phép mua doanh nghiệp đang hoạt động thay vì lập mới. Đây là chỗ có nhiều giao dịch được thiết kế riêng cho người nhập cư, với giá cao hơn giá trị thật.
Nếu đi hướng này, cần thẩm định độc lập: sổ sách được kiểm toán, lý do người bán muốn bán, và định giá do một bên không liên quan tới môi giới di trú thực hiện.
Bốn việc bắt buộc trước khi cam kết
- Sang tận nơi trước. Đi thăm tỉnh đó, thành phố đó, ngành đó. Nói chuyện với người kinh doanh tại chỗ. Không ai nên cam kết nhiều năm và nhiều tiền vào một nơi mình chưa từng đặt chân tới
- Luật sư di trú độc lập — do bạn chọn và trả tiền, không phải người do bên môi giới giới thiệu. Kiểm tra tên trong danh bạ chính thức
- Kế toán và tư vấn kinh doanh tại chỗ, tách biệt với bên tư vấn di trú. Hai loại tư vấn này có xung đột lợi ích tiềm tàng nếu do cùng một bên cung cấp
- Tính phương án nếu không được đề cử. Bạn sẽ làm gì? Doanh nghiệp có bán lại được không? Gia đình đã ổn định ở đó thì sao? Đây là câu hỏi khó chịu nhưng phải trả lời trước
Nguyên tắc quyết định
Một cách đặt vấn đề giúp quyết định rõ ràng hơn:
Chỉ đi con đường này nếu bạn sẵn sàng làm doanh nghiệp đó kể cả khi không có phần thưởng di trú ở cuối.
Nếu doanh nghiệp tự nó đáng làm — bạn hiểu ngành, thấy cơ hội thật, và sẽ vui khi vận hành nó — thì việc được đề cử là phần thưởng thêm, và việc không được đề cử không phải thảm hoạ.
Nếu doanh nghiệp chỉ là phương tiện để lấy thẻ thường trú, thì bạn đang đặt toàn bộ số vốn vào một canh bạc mà bạn không kiểm soát kết quả, trong một ngành bạn không quan tâm, ở một thị trường bạn chưa hiểu.
Đây là cùng nguyên tắc đã nêu ở bài về diện khởi nghiệp, và nó áp dụng cho mọi con đường nhập cư gắn với kinh doanh, ở mọi nước.
Câu hỏi thường gặp
Trình tự của diện doanh nhân tỉnh là gì?
Ký thoả thuận cam kết, nhận giấy phép làm việc tạm, sang triển khai và thực hiện cam kết trong vài năm, tỉnh kiểm tra rồi mới đề cử, sau đó mới nộp hồ sơ thường trú.
Vì sao tỉnh đặt phần thưởng ở cuối?
Để bảo đảm doanh nghiệp hoạt động thật và việc làm thật đã có trước khi trao đề cử — tránh tình huống nhận đề cử xong bỏ dự án.
Rủi ro tinh vi nhất là gì?
Không đạt cam kết dù kinh doanh vẫn ổn — chẳng hạn doanh nghiệp có lãi nhưng không cần tới số nhân viên đã cam kết tạo ra.
Nguyên tắc quyết định nên là gì?
Chỉ đi con đường này nếu bạn sẵn sàng làm doanh nghiệp đó kể cả khi không có phần thưởng di trú ở cuối.
