Bài này là công cụ lập ngân sách. Nó không nêu con số — con số thay đổi theo tỉnh, theo năm và theo hoàn cảnh gia đình — mà nêu các khoản mục phải có trong bảng tính.
Điểm cần làm rõ trước tiên, vì đây là hiểu nhầm phổ biến nhất: số tiền chứng minh tài chính trong hồ sơ là mức tối thiểu để được xét, không phải mức đủ để sống. Hai con số này khác nhau, và khác khá xa.
| Nhóm 1 | chi phí hồ sơ trước khi đi |
|---|---|
| Nhóm 2 | chi phí một lần khi vừa tới |
| Nhóm 3 | giai đoạn chưa có thu nhập |
| Nhóm 4 | chi phí lặp lại hằng tháng |
Nhóm một: trước khi đi
- Thi chứng chỉ ngôn ngữ — và thường phải thi lại để nâng điểm, nên tính nhiều hơn một lần
- Đánh giá tương đương bằng cấp qua tổ chức được chỉ định
- Phí nộp hồ sơ và phí quyền thường trú, tính theo đầu người trong gia đình
- Khám sức khoẻ theo chỉ định, cho cả gia đình
- Lý lịch tư pháp — của mọi nước bạn từng sống quá một thời hạn nhất định
- Dịch thuật và công chứng toàn bộ giấy tờ
- Tư vấn pháp lý nếu dùng — và như đã nói ở bài đầu mục, chỉ dùng người có tên trong danh bạ chính thức
- Vé máy bay cho cả gia đình, một chiều, thường có hành lý quá cước
Khoản hay bị bỏ sót nhất trong nhóm này: chi phí thi lại chứng chỉ ngôn ngữ. Rất ít người đạt điểm mục tiêu ngay lần đầu, và với các hệ thống chấm điểm thì chênh lệch nửa bậc có thể đổi hoàn toàn xác suất của hồ sơ.
Nhóm hai: vừa tới nơi
- Chỗ ở tạm trong vài tuần đầu trong lúc tìm nhà
- Tiền cọc và tiền thuê tháng đầu — thường phải trả cùng lúc
- Nội thất và đồ gia dụng. Như ở nhiều nước, căn hộ cho thuê thường không có nội thất. Đây là khoản lớn hơn người ta tưởng
- Quần áo mùa đông cho cả gia đình — như đã nói ở mục tổng quan, nên mua tại chỗ, và đây là khoản đáng kể cho lần đầu
- Điện thoại và internet — lưu ý là ở Canada, cước viễn thông thuộc nhóm cao so với mặt bằng quốc tế
- Đi lại ban đầu, và nếu cần xe thì đây là khoản lớn
- Giấy tờ ban đầu — số an sinh xã hội, thẻ y tế tỉnh, đổi bằng lái
Nhóm ba: giai đoạn chưa có thu nhập
Đây là nhóm quan trọng nhất và cũng là nhóm bị đánh giá thấp nhất.
Trừ khi bạn có việc làm đã sắp xếp trước, sẽ có một giai đoạn tìm việc. Với người mới, giai đoạn này thường dài hơn dự kiến, vì mấy lý do:
- Kinh nghiệm nước ngoài không được đánh giá tương đương ngay lập tức. Nhà tuyển dụng thường thích ứng viên có kinh nghiệm tại chỗ
- Nhiều nghề cần cấp phép hành nghề ở cấp tỉnh, và quá trình đó có thể mất nhiều tháng tới nhiều năm — bàn ở mục du học
- Mạng lưới nghề nghiệp cần thời gian xây, và ở Canada thì phần lớn vị trí được lấp qua giới thiệu
Một hiện tượng được ghi nhận rộng rãi và cần nói thẳng: nhiều người nhập cư có trình độ cao phải làm công việc dưới trình độ trong giai đoạn đầu. Đây là thực tế phổ biến, không phải trường hợp cá biệt.
Nó không có nghĩa là bạn sẽ mắc kẹt ở đó — phần lớn người kiên trì sẽ chuyển lên đúng ngành sau vài năm. Nhưng nó có nghĩa là bảng tính phải có dự phòng cho một giai đoạn thu nhập thấp, không chỉ cho một giai đoạn không có thu nhập.
Nguyên tắc thận trọng thường được khuyến nghị: chuẩn bị đủ chi phí sinh hoạt cho ít nhất sáu tháng tới một năm, tính theo mức sống thật ở tỉnh bạn tới chứ không theo mức tối thiểu trong hồ sơ.
Nhóm bốn: chi phí lặp lại
- Tiền thuê nhà — khoản lớn nhất, và chênh lệch giữa các thành phố rất lớn
- Điện, sưởi, nước, internet — chi phí sưởi vào mùa đông là khoản mà người từ xứ nóng không có trong hình dung
- Ăn uống
- Đi lại — vé tháng phương tiện công cộng, hoặc chi phí xe gồm bảo hiểm, xăng, bảo dưỡng, lốp mùa đông
- Bảo hiểm y tế bổ sung. Hệ y tế công của tỉnh không bao gồm mọi thứ — thuốc kê đơn, nha khoa và mắt thường nằm ngoài. Nhiều người có bảo hiểm này qua công ty, nhưng trong giai đoạn chưa đi làm thì phải tự lo
- Chi phí cho con — nhà trẻ là khoản rất lớn ở nhiều tỉnh, dù có chương trình hỗ trợ ở một số nơi
- Thuế — liên bang cộng tỉnh, và thuế bán hàng cộng vào giá niêm yết
Hai khoản đáng nhấn: bảo hiểm y tế bổ sung vì nhiều người tưởng y tế công bao trọn, và nhà trẻ vì với gia đình trẻ nó có thể là khoản lớn thứ hai sau tiền nhà.
Ba lưu ý khi so sánh với Việt Nam
Một: so phần còn lại sau chi phí cố định, không so tổng thu nhập.
Hai: thuế bán hàng cộng vào lúc thanh toán, không nằm trong giá niêm yết. Người mới hay bị hụt khi tính nhẩm.
Ba: tiền boa là chuẩn mực ở nhà hàng và một số dịch vụ, và nó là một khoản thật trong ngân sách sinh hoạt chứ không phải tuỳ tâm.
Cuối cùng, một điều nên đưa vào bảng tính mà ít ai nghĩ tới: chi phí về thăm nhà. Vé máy bay Việt Nam – Canada không rẻ, và với gia đình thì đây là khoản định kỳ đáng kể. Nếu bạn dự định về thăm mỗi năm hoặc hai năm một lần, hãy đưa nó vào ngân sách ngay từ đầu thay vì coi là chi tiêu bất thường.
Câu hỏi thường gặp
Số tiền chứng minh tài chính có đủ để sống không?
Không. Đó là mức tối thiểu để hồ sơ được xét, không phải mức đủ để sống — hai con số khác nhau khá xa.
Nên dự phòng bao lâu chi phí sinh hoạt?
Ít nhất sáu tháng tới một năm, tính theo mức sống thật ở tỉnh bạn tới — và dự phòng cho giai đoạn thu nhập thấp chứ không chỉ giai đoạn không có thu nhập.
Y tế công có bao trọn không?
Không. Thuốc kê đơn, nha khoa và mắt thường nằm ngoài. Nhiều người có bảo hiểm bổ sung qua công ty, nhưng giai đoạn chưa đi làm thì phải tự lo.
Khoản nào hay bị bỏ sót nhất?
Chi phí thi lại chứng chỉ ngôn ngữ ở giai đoạn hồ sơ, và chi phí về thăm nhà ở giai đoạn đã ổn định.
