Lịch sử tín dụng: thứ vô hình quyết định bạn thuê được nhà nào và vay được với lãi nào

Đây là khái niệm mà người Việt mới tới thường không có tương đương trực tiếp trong kinh nghiệm, và việc bỏ qua nó gây thiệt hại thật trong nhiều năm.

Điểm cần nắm ngay: lịch sử tín dụng không chuyển được qua biên giới. Bạn có thể có nhà, có doanh nghiệp, có tiền gửi ở Việt Nam — nhưng ở Canada bạn bắt đầu từ con số không.

Vì sao nó quan trọng hơn người ta nghĩ

Ở Canada, lịch sử tín dụng được dùng ở nhiều chỗ hơn chỉ việc vay tiền:

• Thuê nhà — nhiều chủ nhà kiểm tra, và như đã nói ở mục kinh tế, thị trường thuê cạnh tranh nên hồ sơ yếu bị xếp sau
• Vay mua nhà — quyết định cả việc có được vay lẫn mức lãi suất
• Hợp đồng điện thoại và một số dịch vụ — có thể yêu cầu đặt cọc nếu không có lịch sử
• Bảo hiểm — ở một số tỉnh, hồ sơ tín dụng ảnh hưởng tới phí
• Một số vị trí việc làm trong ngành tài chính

Nghĩa là một thứ vô hình ảnh hưởng tới chi phí sống của bạn ở nhiều mặt cùng lúc — và người mới thường chỉ phát hiện khi bị từ chối.

Cơ chế: điểm được tính từ gì

Các yếu tố chính, xếp theo trọng số thường được nêu:

Một: lịch sử thanh toán — có trả đúng hạn không. Đây là yếu tố nặng nhất, và một khoản trễ hạn để lại dấu vết trong nhiều năm.

Hai: tỷ lệ sử dụng hạn mức — bạn đang dùng bao nhiêu phần trăm hạn mức được cấp.

Đây là yếu tố phản trực giác nhất và cũng là chỗ người mới hay làm sai. Dùng gần hết hạn mức làm giảm điểm, kể cả khi bạn trả đủ mỗi tháng. Nguyên tắc thường được khuyến nghị là giữ mức sử dụng ở phần nhỏ của hạn mức.

Ba: độ dài lịch sử — tài khoản càng lâu càng tốt. Đây là lý do bắt đầu sớm quan trọng hơn bắt đầu lớn, và cũng là lý do không nên đóng thẻ đầu tiên của bạn sau này.

Bốn: số lần bị kiểm tra tín dụng — mỗi lần bạn nộp đơn xin cấp tín dụng, việc kiểm tra để lại dấu. Nộp nhiều đơn trong thời gian ngắn là dấu hiệu bất lợi.

Năm: sự đa dạng của các loại tín dụng — trọng số nhỏ hơn.

Cách bắt đầu từ số không

Đây là vòng luẩn quẩn quen thuộc: cần lịch sử tín dụng để được cấp tín dụng, cần tín dụng để có lịch sử.

Cách phá vòng đó là thẻ tín dụng có thế chấp: bạn đặt một khoản tiền vào ngân hàng làm bảo đảm, và được cấp một thẻ với hạn mức tương ứng.

Ngân hàng không chịu rủi ro, nên họ cấp cho cả người không có lịch sử. Còn bạn thì sử dụng thẻ đó bình thường và việc thanh toán được ghi nhận vào hồ sơ tín dụng — đúng thứ bạn cần.

Sau một thời gian có lịch sử tốt, bạn chuyển được sang thẻ thông thường và lấy lại khoản đặt cọc.

Các cách khác:

• Gói dành cho người mới tới của các ngân hàng — một số có sản phẩm tín dụng cho người chưa có lịch sử, thường với hạn mức nhỏ
• Đứng tên các hoá đơn dịch vụ — ở một số trường hợp, lịch sử thanh toán tiền điện thoại hoặc internet được ghi nhận

Năm quy tắc thực hành

1. Bắt đầu ngay trong tháng đầu. Thời gian là yếu tố bạn không mua được
2. Trả toàn bộ số dư mỗi tháng, đúng hạn. Không trả tối thiểu — lãi thẻ tín dụng rất cao
3. Giữ mức sử dụng thấp so với hạn mức, kể cả khi bạn trả đủ
4. Đừng nộp nhiều đơn xin tín dụng cùng lúc
5. Kiểm tra báo cáo tín dụng của mình định kỳ — bạn có quyền xem miễn phí, và sai sót có xảy ra. Phát hiện sớm thì sửa được

Quy tắc số hai đáng nhấn: thẻ tín dụng dùng đúng cách thì miễn phí — nếu trả hết mỗi tháng, bạn không trả lãi và vẫn xây được lịch sử. Dùng sai cách thì lãi suất thuộc nhóm cao nhất trong các sản phẩm tài chính.

Một cảnh báo

Có các dịch vụ chào mời "sửa điểm tín dụng nhanh" với phí cao. Không có cách hợp pháp nào làm điều đó nhanh — thông tin chính xác không xoá được, và thời gian là yếu tố không rút ngắn được.

Việc duy nhất có thể làm là khiếu nại các thông tin sai, và việc đó bạn tự làm được miễn phí.

Câu hỏi thường gặp