Nếu chỉ đọc một bài trong mục này, hãy đọc bài này — vì nó nói về yếu tố mà bạn kiểm soát được nhiều nhất và có tác động lớn nhất.
| Điểm trực tiếp | cho bốn kỹ năng: nghe, nói, đọc, viết |
|---|---|
| Điểm tổ hợp | ngôn ngữ nhân với học vấn và với kinh nghiệm |
| Ngôn ngữ thứ hai | tiếng Pháp cộng thêm đáng kể |
| Hệ quả | nâng nửa bậc có thể tạo chênh lệch rất lớn |
Vì sao tác động lớn hơn con số trên bảng
Đây là điểm mà nhiều người tính sai, vì họ chỉ nhìn phần điểm trực tiếp.
Ngôn ngữ xuất hiện ở nhiều chỗ trong hệ chấm điểm, không chỉ một chỗ:
- Điểm trực tiếp cho từng kỹ năng trong bốn kỹ năng
- Điểm tổ hợp với học vấn — có bằng cấp cao mà ngôn ngữ tốt thì được cộng thêm; có bằng cấp cao mà ngôn ngữ yếu thì không được phần cộng đó
- Điểm tổ hợp với kinh nghiệm làm việc — cùng cơ chế
- Điểm cho ngôn ngữ chính thức thứ hai
- Điểm của người đi cùng — trình độ ngôn ngữ của vợ hoặc chồng cũng được tính
Nghĩa là một bậc ngôn ngữ được nhân lên qua nhiều kênh. Đây là lý do hai người có cùng tuổi, cùng bằng cấp, cùng số năm kinh nghiệm có thể chênh nhau rất nhiều điểm chỉ vì khác biệt ngôn ngữ.
Và có một đặc điểm nữa: các bậc cao được thưởng nhiều hơn theo cấp số — chênh lệch điểm giữa bậc trung bình và bậc khá nhỏ hơn chênh lệch giữa bậc khá và bậc cao. Hệ thống được thiết kế để thưởng cho năng lực thực sự tốt, không chỉ cho việc đạt yêu cầu tối thiểu.
Hệ quả cho việc lập kế hoạch
Đừng dừng khi vừa đạt yêu cầu tối thiểu. Đây là sai lầm phổ biến. Nhiều người ôn tới mức đủ điều kiện nộp rồi dừng, trong khi phần lớn giá trị nằm ở các bậc cao hơn.
Cải thiện kỹ năng yếu nhất trước. Điểm thường tính theo từng kỹ năng, và kỹ năng yếu nhất kéo cả tổ hợp xuống. Với nhiều người Việt, kỹ năng yếu nhất là nói hoặc viết — và đó là nơi đầu tư có hiệu quả cao nhất, dù nó khó chịu hơn việc luyện đọc.
Thi lại là chuyện bình thường và nên nằm trong kế hoạch. Như đã nói ở bài về chi phí, hãy tính ngân sách cho nhiều lần thi ngay từ đầu. Một lần thi thêm rẻ hơn nhiều so với một năm chờ đợi.
Kết quả thi có thời hạn. Điều này tạo ra một bài toán về thời điểm: thi quá sớm thì kết quả có thể hết hạn trước khi bạn được mời; thi quá muộn thì lỡ cơ hội. Cần tính ngược từ kế hoạch của bạn.
Tiếng Pháp: đòn bẩy bị bỏ qua nhiều nhất
Đây là phần có giá trị thực tế cao nhất cho người Việt, và ít người tính tới.
Như đã nói ở mục tổng quan, năng lực tiếng Pháp mang lại điểm cộng đáng kể, kể cả khi bạn không định tới vùng nói tiếng Pháp. Và quan trọng hơn: có các đợt mời riêng dành cho người có năng lực tiếng Pháp, với nhóm cạnh tranh nhỏ hơn nhiều.
Với người Việt, đây là cơ hội có lý do lịch sử cụ thể: Việt Nam có truyền thống dạy tiếng Pháp lâu đời hơn phần lớn các nước châu Á. Có hệ thống trường song ngữ, có trung tâm văn hoá, có giáo viên, và có cộng đồng học.
Nghĩa là chi phí học tiếng Pháp ở Việt Nam thấp hơn đáng kể so với ở nhiều nước cạnh tranh khác — trong khi phần thưởng trong hệ chấm điểm thì như nhau.
Một phép so sánh đáng làm trước khi quyết định đầu tư thời gian:
- Nâng tiếng Anh từ mức khá lên mức rất cao — khó, mất nhiều thời gian, và phần cộng thêm có giới hạn
- Đạt mức trung bình khá ở tiếng Pháp từ số không — mất thời gian đáng kể nhưng có thể mở ra cả một nhóm đợt mời riêng
Với nhiều hồ sơ, phương án thứ hai có tỷ lệ đầu tư trên lợi ích tốt hơn. Đây là phép tính nên làm cụ thể cho hồ sơ của mình thay vì theo mặc định.
Một lưu ý về việc học
Vì kỳ thi có cấu trúc riêng, việc luyện thi và việc học ngôn ngữ không hoàn toàn trùng nhau. Nhưng có một điểm nên nhớ:
Điểm thi là phương tiện, năng lực mới là thứ bạn dùng sau khi tới.
Người luyện thi thuần kỹ thuật có thể đạt điểm cao rồi sang tới nơi vẫn khó giao tiếp trong công việc — và như đã nói ở mục chi phí, giai đoạn tìm việc kéo dài là rủi ro tài chính lớn nhất của người mới.
Vì vậy cách hiệu quả nhất là học ngôn ngữ thật và dùng kỳ thi để đo, thay vì học riêng cho kỳ thi. Nó cho cùng điểm số và cho thêm thứ bạn thực sự cần.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ngôn ngữ tác động lớn hơn con số trên bảng điểm?
Vì nó xuất hiện ở nhiều chỗ: điểm trực tiếp, điểm tổ hợp với học vấn, điểm tổ hợp với kinh nghiệm, ngôn ngữ thứ hai, và điểm của người đi cùng. Một bậc được nhân lên qua nhiều kênh.
Nên cải thiện kỹ năng nào trước?
Kỹ năng yếu nhất, vì nó kéo cả tổ hợp xuống. Với nhiều người Việt đó là nói hoặc viết — khó chịu hơn luyện đọc nhưng hiệu quả cao hơn.
Học tiếng Pháp có đáng không?
Với nhiều hồ sơ thì đáng, vì có các đợt mời riêng cho người có tiếng Pháp với nhóm cạnh tranh nhỏ hơn — và chi phí học tiếng Pháp ở Việt Nam thấp hơn nhiều nước cạnh tranh khác.
Luyện thi hay học thật?
Học ngôn ngữ thật và dùng kỳ thi để đo. Cách này cho cùng điểm số và cho thêm năng lực bạn cần khi tìm việc — vốn là rủi ro tài chính lớn nhất của người mới.
