Đây là bài mở ra nhiều lựa chọn nhất, vì nó nói về một thực tế mà người tìm hiểu từ Việt Nam thường không nhận ra: rất nhiều người có thường trú Canada không nộp hồ sơ từ nước ngoài.
Họ đã ở sẵn tại Canada — đi học, đi làm — và chuyển sang thường trú từ vị trí đó.
| Ý nghĩa | tạm trú thường là bước đệm, không phải ngõ cụt |
|---|---|
| Lợi thế | kinh nghiệm làm việc tại Canada được tính điểm cao |
| Đường phổ biến | du học → giấy phép làm việc sau tốt nghiệp → thường trú |
| Rủi ro | không có đường nào tự động; mỗi bước có điều kiện riêng |
Vì sao đường này hiệu quả
Ba lý do cộng lại, và chúng đều liên quan tới cơ chế chấm điểm đã bàn ở bài đầu mục.
Một: kinh nghiệm làm việc tại Canada được tính rất cao. Trong hệ chấm điểm, một năm làm việc tại Canada có trọng số lớn hơn nhiều so với cùng thời gian ở nước khác.
Lý do hợp lý từ góc nhìn của Canada: người đã làm việc ở đó đã chứng minh được rằng họ hoà nhập được vào thị trường lao động — điều mà hồ sơ trên giấy không chứng minh được. Đây là cùng logic với hệ học nghề của Thụy Sĩ đã bàn ở một mục khác: quan sát trực tiếp có giá trị hơn hồ sơ.
Hai: bằng cấp Canada không cần đánh giá tương đương, và được nhà tuyển dụng hiểu ngay.
Ba: bạn có mạng lưới tại chỗ. Như đã nói ở mục chi phí, phần lớn vị trí ở Canada được lấp qua giới thiệu. Người đã học hoặc làm ở đó có mạng lưới; người nộp từ nước ngoài thì không.
Cộng lại, một người sau vài năm ở Canada thường có hồ sơ mạnh hơn hẳn chính mình của vài năm trước — không phải vì họ giỏi hơn mà vì hệ thống định giá kinh nghiệm tại chỗ cao hơn.
Bản đồ các đường chuyển tiếp
Đường một: du học rồi ở lại. Học một chương trình đủ điều kiện, tốt nghiệp, xin giấy phép làm việc sau tốt nghiệp, tích luỹ kinh nghiệm, rồi nộp thường trú.
Đây là đường phổ biến nhất và cũng là đường có nhiều điều kiện nhất — bàn kỹ ở mục du học.
Đường hai: giấy phép làm việc có nhà tuyển dụng bảo lãnh. Sang làm việc theo một vị trí cụ thể, tích luỹ kinh nghiệm, rồi nộp thường trú.
Đường ba: chương trình đề cử tỉnh dành cho người đang ở tại tỉnh — nhiều tỉnh có nhánh riêng cho người đã làm việc hoặc học tại tỉnh đó, với điều kiện dễ hơn so với nhánh dành cho người ở nước ngoài.
Đường bốn: các chương trình theo vùng. Nhắm vào các vùng nông thôn hoặc các tỉnh ven biển đang cần dân số, thường yêu cầu cam kết sống tại vùng đó.
Điểm chung của cả bốn: bạn phải vào được Canada trước bằng một tư cách hợp pháp nào đó, và đó là cửa ải đầu tiên.
Cảnh báo quan trọng: không có gì tự động
Đây là phần phải nói rõ, vì đây là chỗ nhiều gia đình hiểu sai và mất rất nhiều tiền.
Không có đường nào từ tạm trú tới thường trú là tự động. Mỗi bước có điều kiện riêng và có thể không đạt:
- Không phải chương trình học nào cũng đủ điều kiện để xin giấy phép làm việc sau tốt nghiệp. Đây là chỗ có nhiều trường hợp mất tiền vì chọn sai chương trình
- Giấy phép làm việc sau tốt nghiệp có thời hạn, và thường chỉ cấp một lần trong đời
- Không phải công việc nào cũng tính là kinh nghiệm phù hợp — có phân loại nghề, và công việc phải thuộc nhóm được tính
- Tích luỹ đủ kinh nghiệm không đồng nghĩa với được mời — vẫn phải cạnh tranh trong nhóm chung như đã bàn ở bài đầu
- Chính sách thay đổi. Điều kiện có thể siết lại trong khoảng thời gian nhiều năm mà kế hoạch của bạn kéo dài
Điểm cuối đáng nhấn mạnh nhất: một kế hoạch kéo dài năm tới bảy năm chắc chắn sẽ đi qua vài lần thay đổi chính sách. Đây là rủi ro cấu trúc, không phải rủi ro giả định.
Cách xử lý không phải là từ bỏ mà là xây kế hoạch có giá trị ở mỗi bước: chọn chương trình học có giá trị thật cho nghề nghiệp, chọn công việc bạn thật sự muốn làm. Khi đó, nếu chính sách đổi, bạn vẫn có được cái gì đó — thay vì chỉ có một chuỗi bước dở dang.
Sai lầm đắt nhất
Cần nói riêng vì nó xảy ra nhiều với gia đình Việt.
Chọn chương trình học chỉ vì nó rẻ và dễ đậu, mà không kiểm tra nó có đủ điều kiện cho các bước sau hay không.
Có những chương trình học không đáp ứng điều kiện để xin giấy phép làm việc sau tốt nghiệp. Người học xong mới phát hiện ra thì đã mất cả tiền lẫn thời gian, và thường không sửa được.
Cách phòng: trước khi ghi danh bất kỳ chương trình nào, kiểm tra tại nguồn chính thức của cơ quan di trú xem cơ sở đó và chương trình đó có thuộc diện đủ điều kiện không — và kiểm tra ở thời điểm bạn ghi danh, vì danh sách có thay đổi.
Đừng dựa vào lời của bên tư vấn du học. Họ nhận hoa hồng từ trường, nên có xung đột lợi ích ở đúng câu hỏi này.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao kinh nghiệm làm việc tại Canada được tính cao hơn?
Vì nó chứng minh được rằng bạn hoà nhập được vào thị trường lao động ở đó — điều mà hồ sơ trên giấy không chứng minh được.
Du học rồi ở lại có phải đường tự động không?
Không. Không phải chương trình nào cũng đủ điều kiện xin giấy phép làm việc sau tốt nghiệp, không phải công việc nào cũng tính là kinh nghiệm phù hợp, và tích đủ kinh nghiệm vẫn phải cạnh tranh trong nhóm chung.
Rủi ro lớn nhất của kế hoạch nhiều năm là gì?
Thay đổi chính sách. Một kế hoạch năm tới bảy năm chắc chắn đi qua vài lần thay đổi, nên nên xây kế hoạch có giá trị ở mỗi bước.
Sai lầm đắt nhất khi chọn chương trình học là gì?
Chọn vì rẻ và dễ đậu mà không kiểm tra chương trình có đủ điều kiện cho các bước sau. Phải tự kiểm tra tại nguồn chính thức, không dựa vào lời bên tư vấn du học vì họ nhận hoa hồng từ trường.
