Bài cuối của mục này là bài thực dụng nhất: cách tìm ra nơi thực sự thiếu người, thay vì dựa vào cảm nhận hoặc lời của bên tư vấn.
Đây là kỹ năng quan trọng vì mọi quyết định lớn — chọn ngành học, chọn tỉnh, chọn thời điểm — đều nên dựa trên nó.
| Nguồn dữ liệu | cơ quan thống kê và cơ quan việc làm công bố công khai |
|---|---|
| Cấp độ | có thể tra theo nghề và theo vùng |
| Nhóm thiếu người kéo dài | y tế, xây dựng và nghề kỹ thuật, giáo dục sớm, vận tải |
| Nguyên tắc | đọc dữ liệu, đừng đọc quảng cáo |
Cách tìm dữ liệu thật
Canada công bố khá nhiều dữ liệu lao động, và phần lớn miễn phí:
- Hệ thống thông tin thị trường lao động của chính phủ — cho phép tra theo nghề và theo vùng, kèm triển vọng vài năm tới
- Danh sách nghề thiếu người của từng tỉnh — đây là nguồn quan trọng nhất, vì nó gắn trực tiếp với các chương trình đề cử tỉnh đã bàn ở mục di trú
- Dữ liệu về vị trí tuyển dụng còn trống theo ngành và theo vùng, công bố định kỳ
- Báo cáo của các hiệp hội ngành nghề — thường chi tiết hơn và có dự báo dài hạn hơn
Nguyên tắc khi đọc: xem xu hướng nhiều năm, không xem một con số. Một ngành thiếu người trong một quý có thể chỉ là dao động; một ngành thiếu người liên tục nhiều năm là tín hiệu cấu trúc.
Bốn nhóm thiếu người có tính cấu trúc
Đây là các nhóm mà tình trạng thiếu kéo dài nhiều năm và có nguyên nhân cấu trúc — nghĩa là khó biến mất nhanh:
Một: y tế và chăm sóc. Nguyên nhân rất rõ: dân số già đi. Nhu cầu chăm sóc y tế tăng theo tuổi, và cùng lúc chính lực lượng y tế cũng đang già đi và nghỉ hưu.
Đây là xu hướng nhân khẩu không đảo ngược được trong vài thập niên tới, nên tình trạng thiếu có tính bền vững.
Nhưng lưu ý quan trọng: phần lớn nghề trong nhóm này là nghề có điều kiện, với lộ trình cấp phép như đã bàn ở mục du học. Thiếu người không có nghĩa dễ vào — nó có nghĩa là nếu bạn qua được cửa cấp phép thì có việc.
Hai: xây dựng và nghề kỹ thuật. Nguyên nhân đã nêu ở bài về nhà ở: cần xây rất nhiều nhà, mà lực lượng xây dựng thiếu và đang già đi.
Nhóm này có đặc điểm đáng chú ý: nhiều nghề trong đó không yêu cầu bằng đại học mà yêu cầu chứng chỉ nghề — con đường qua hệ cao đẳng như đã bàn ở mục du học. Thu nhập ở một số nghề trong nhóm này cao hơn nhiều nghề văn phòng, điều mà gia đình Việt thường không tính tới.
Ba: giáo dục sớm và chăm sóc trẻ. Nhu cầu tăng do chính sách mở rộng tiếp cận nhà trẻ, trong khi nguồn cung nhân lực hạn chế.
Bốn: vận tải và hậu cần. Gắn với thương mại và với thương mại điện tử.
Ba nhóm cần đọc cẩn thận hơn
Cần nói phần này để cân bằng, vì một số ngành được quảng bá nhiều hơn thực tế:
Công nghệ thông tin. Vẫn là ngành lớn với nhu cầu thật, nhưng đã qua giai đoạn tuyển ồ ạt, và mức độ cạnh tranh cho vị trí mới ra trường đã tăng đáng kể. Ngành này cũng nhạy với chu kỳ hơn nhiều so với y tế hay xây dựng.
Các ngành gắn với tài nguyên. Thu nhập cao trong giai đoạn giá cao, nhưng có tính chu kỳ rõ như đã bàn ở mục văn hoá về vùng đồng bằng giữa.
Các ngành quản trị kinh doanh chung. Số người tốt nghiệp lớn và không có rào cản cấp phép, nên cạnh tranh cao và bằng cấp nước ngoài ít tạo lợi thế.
Ba câu hỏi để đánh giá một ngành
Khi cân nhắc một hướng, trả lời ba câu này bằng dữ liệu:
- Ngành này có nằm trong danh sách thiếu người của tỉnh tôi nhắm tới không, và đã nằm trong đó bao lâu? Nằm nhiều năm liên tiếp là tín hiệu mạnh
- Nghề này có yêu cầu cấp phép không, và lộ trình mất bao lâu? Nhân với chi phí sinh hoạt cho khoảng thời gian đó để ra chi phí thật
- Nhu cầu này do nguyên nhân cấu trúc hay do chu kỳ? Dân số già đi là cấu trúc; giá hàng hoá cao là chu kỳ
Câu số ba là câu phân biệt tốt nhất giữa một cơ hội bền và một cơ hội tạm.
Một lưu ý cuối về cách dùng thông tin này
Dữ liệu về thiếu người cho biết nơi có nhu cầu, không cho biết bạn sẽ giỏi ở đâu.
Một người chuyển sang ngành đang thiếu người nhưng không phù hợp với mình thường sẽ làm ở mức trung bình và không tiến xa — trong khi cùng người đó ở ngành phù hợp có thể vượt lên dù cạnh tranh cao hơn.
Cách cân bằng hợp lý: dùng dữ liệu để thu hẹp lựa chọn, rồi chọn trong số đó theo sự phù hợp — chứ không để dữ liệu quyết định thay bạn.
Và với người đã có nghề: trước khi tính chuyện đổi ngành hoàn toàn, hãy tìm các vai trò lân cận trong ngành cũ. Như đã bàn ở một mục khác trên trang này về cách các ngành phát triển sang ngành lân cận, nguyên tắc đó áp dụng cho cả sự nghiệp cá nhân: bước gần luôn dễ hơn bước xa, và giữ được nhiều giá trị đã tích luỹ hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tìm dữ liệu về nhu cầu lao động ở đâu?
Hệ thống thông tin thị trường lao động của chính phủ, danh sách nghề thiếu người của từng tỉnh, dữ liệu vị trí tuyển dụng còn trống, và báo cáo của các hiệp hội ngành nghề — phần lớn miễn phí.
Nhóm nào thiếu người có tính cấu trúc?
Y tế và chăm sóc do dân số già đi, xây dựng và nghề kỹ thuật do nhu cầu nhà ở, giáo dục sớm, và vận tải hậu cần.
Thiếu người có nghĩa là dễ vào không?
Không nhất thiết. Nhiều nghề trong nhóm thiếu người là nghề có điều kiện — thiếu người nghĩa là nếu bạn qua được cửa cấp phép thì có việc.
Câu hỏi nào phân biệt cơ hội bền và cơ hội tạm?
Nhu cầu này do nguyên nhân cấu trúc hay do chu kỳ — dân số già đi là cấu trúc, giá hàng hoá cao là chu kỳ.
