Đây là bài nền cho toàn bộ trang này, vì cấu trúc liên bang giải thích một điều mà người mới tìm hiểu luôn thấy rối: vì sao có quá nhiều chương trình nhập cư khác nhau.
| Cấu trúc | mười tỉnh và ba vùng lãnh thổ |
|---|---|
| Khác biệt then chốt | tỉnh có quyền hiến định; lãnh thổ có quyền được trao |
| Nhập cư | thẩm quyền chia sẻ giữa liên bang và tỉnh |
| Hệ quả | nhiều con đường song song tới thường trú |
Tỉnh khác vùng lãnh thổ thế nào
Đây là phân biệt kỹ thuật nhưng có hệ quả thật.
Tỉnh có quyền lực riêng ghi trong hiến pháp. Liên bang không thể đơn phương lấy đi các quyền đó. Tỉnh là một cấp chính quyền có chủ quyền trong phạm vi của mình, không phải đơn vị hành chính cấp dưới.
Vùng lãnh thổ có quyền được quốc hội liên bang trao, và về nguyên tắc có thể bị điều chỉnh. Trên thực tế các vùng lãnh thổ đã được trao rất nhiều quyền tự quản, nhưng cơ sở pháp lý thì khác.
Điểm cần nhớ cho người đọc trang này: cả tỉnh và vùng lãnh thổ đều có chương trình nhập cư riêng, nhưng quyền lực nền tảng của chúng khác nhau.
Vì sao nhập cư lại là thẩm quyền chia sẻ
Đây là điểm đặc biệt của Canada so với nhiều nước.
Hiến pháp quy định nhập cư là lĩnh vực cả liên bang và tỉnh đều có thẩm quyền. Trong trường hợp mâu thuẫn thì luật liên bang thắng, nhưng trong thực tế hai bên phối hợp qua các thoả thuận.
Lý do lịch sử khá dễ hiểu: một nước rộng với các vùng có nhu cầu kinh tế rất khác nhau thì một chính sách nhập cư duy nhất từ trung ương sẽ không khớp với nhu cầu của bất kỳ vùng nào.
Một tỉnh cần y tá, một tỉnh khác cần thợ hàn, một tỉnh nữa cần người ở lại vùng nông thôn để giữ cộng đồng không co lại. Trung ương không thể điều chỉnh cho từng trường hợp, còn tỉnh thì biết rõ mình thiếu gì.
Hệ quả: nhiều con đường song song
Cấu trúc này tạo ra một điều mà người mới tìm hiểu thấy rối nhưng thực ra là lợi thế:
Các chương trình do liên bang quản lý — tuyển chọn theo tiêu chí chung áp dụng cho cả nước, thường dựa trên hệ thống chấm điểm về tuổi, học vấn, kinh nghiệm và ngôn ngữ.
Các chương trình do tỉnh đề cử — mỗi tỉnh có bộ tiêu chí riêng phản ánh nhu cầu của tỉnh đó. Một người không đủ điểm ở chương trình liên bang vẫn có thể phù hợp với một tỉnh cụ thể, nếu nghề của họ nằm trong danh sách tỉnh đó thiếu.
Một tỉnh có thoả thuận riêng — một tỉnh có quyền tự tuyển chọn phần lớn người nhập cư kinh tế tới tỉnh mình, với bộ tiêu chí riêng và trọng số riêng, đặc biệt về ngôn ngữ. Chi tiết được bàn ở mục di trú.
Các chương trình theo vùng hoặc theo ngành — nhắm vào các vùng cụ thể đang thiếu người, hoặc các ngành cụ thể.
Kết luận thực tế quan trọng nhất: không có một câu trả lời chung cho "làm sao định cư Canada". Câu hỏi đúng là "với hồ sơ của tôi, con đường nào có xác suất cao nhất, và ở tỉnh nào".
Điều này còn ảnh hưởng tới gì nữa
Quyền của tỉnh không chỉ ở nhập cư. Các lĩnh vực thuộc tỉnh gồm:
- Y tế — mỗi tỉnh vận hành hệ thống bảo hiểm y tế công của mình, và thời gian chờ để được bảo hiểm sau khi tới có thể khác nhau. Đây là chi tiết rất thực tế cho người mới
- Giáo dục — không có bộ giáo dục liên bang; chương trình và bằng cấp do tỉnh quản lý
- Cấp phép hành nghề — bác sĩ, kỹ sư, kế toán, luật sư đều được cấp phép ở cấp tỉnh. Chuyển tỉnh có thể phải làm lại thủ tục
- Luật lao động và mức lương tối thiểu
- Thuế tỉnh — cộng thêm vào thuế liên bang, và mức khác nhau đáng kể
- Thuế bán hàng — cách tính và mức khác nhau giữa các tỉnh
Điểm về cấp phép hành nghề đáng nhấn mạnh vì nó ảnh hưởng trực tiếp tới kế hoạch nghề nghiệp: công nhận bằng cấp nước ngoài và cấp phép hành nghề đều diễn ra ở cấp tỉnh, nên phải tìm hiểu theo đúng tỉnh bạn định tới, không phải theo "Canada" nói chung.
Cách dùng thông tin này
Ba nguyên tắc khi đọc bất kỳ thông tin nào về Canada:
- Hỏi "ở tỉnh nào" trước khi tin một con số hay một quy định
- Phân biệt nguồn liên bang và nguồn tỉnh. Cả hai đều chính thức, nhưng nói về những thứ khác nhau
- Chọn tỉnh là một quyết định chiến lược, không phải quyết định sau khi đã có thẻ thường trú. Nó ảnh hưởng tới xác suất được chọn, tới việc hành nghề, tới thuế và tới chi phí sống
Câu hỏi thường gặp
Tỉnh và vùng lãnh thổ khác nhau thế nào?
Tỉnh có quyền lực riêng ghi trong hiến pháp mà liên bang không thể đơn phương lấy đi; vùng lãnh thổ có quyền do quốc hội liên bang trao.
Vì sao Canada có nhiều chương trình nhập cư tới vậy?
Vì nhập cư là thẩm quyền chia sẻ giữa liên bang và tỉnh. Một nước rộng với nhu cầu kinh tế rất khác nhau giữa các vùng thì một chính sách duy nhất từ trung ương sẽ không khớp với vùng nào.
Bằng cấp nước ngoài được công nhận ở cấp nào?
Cấp tỉnh. Cấp phép hành nghề cho bác sĩ, kỹ sư, kế toán, luật sư đều do tỉnh quản lý, nên phải tìm hiểu theo đúng tỉnh bạn định tới.
Nên chọn tỉnh vào lúc nào?
Từ đầu, như một quyết định chiến lược — vì nó ảnh hưởng tới xác suất được chọn, tới việc hành nghề, tới thuế và chi phí sống.
