Bán ba phần tư hàng cho một khách hàng: rủi ro cấu trúc của kinh tế Canada

Đây là đặc điểm cấu trúc quan trọng nhất của kinh tế Canada, và nó giải thích vì sao tin tức chính trị ở nước láng giềng phía nam lại là tin kinh tế ở Canada.

Phần rất lớn hàng xuất khẩu của Canada — thường được nêu ở mức khoảng ba phần tư — đi tới một nước duy nhất.

Vì sao mức tập trung cao tới vậy

Đây không phải lựa chọn kém mà là kết quả của các yếu tố rất mạnh:

Địa lý. Như đã bàn ở mục tổng quan, dân cư và công nghiệp Canada tập trung dọc biên giới phía nam. Thị trường lớn nhất thế giới nằm ngay bên kia, ở khoảng cách vài giờ xe tải.

Hạ tầng. Đường bộ, đường sắt và đường ống được xây theo hướng bắc – nam qua nhiều thập niên. Hạ tầng một khi đã xây thì định hình dòng chảy thương mại trong rất lâu.

Hiệp định thương mại. Khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ giảm rào cản và làm chuỗi sản xuất đan xen giữa hai nước — đặc biệt trong ngành ô tô, nơi một chiếc xe có thể qua lại biên giới nhiều lần trong quá trình lắp ráp.

Điểm cuối đáng chú ý: đây không chỉ là bán hàng qua biên giới mà là các chuỗi sản xuất tích hợp. Điều đó làm việc tách ra khó hơn nhiều so với chỉ đổi khách hàng.

Rủi ro cụ thể

Một: rủi ro chính sách. Thay đổi về thuế quan, về quy định xuất xứ, hoặc về tiêu chuẩn ở nước kia ảnh hưởng trực tiếp và nhanh tới các ngành ở Canada.

Đây là dạng rủi ro mà doanh nghiệp Canada không có tiếng nói — họ không bỏ phiếu ở nước đó và không tham gia được vào quá trình ra quyết định.

Hai: rủi ro chu kỳ. Khi kinh tế nước kia chậm lại, cầu giảm và Canada chịu ảnh hưởng gần như đồng thời.

Ba: rủi ro về vị thế đàm phán. Trong một quan hệ mà một bên chiếm ba phần tư thương mại của bên kia còn chiều ngược lại thì tỷ trọng nhỏ hơn nhiều, vị thế đàm phán không cân xứng.

Đây là điểm cấu trúc quan trọng nhất và cũng khó thay đổi nhất.

Vì sao đa dạng hoá khó tới vậy

Đa dạng hoá thị trường là mục tiêu được nêu qua nhiều đời chính phủ. Kết quả thực tế thay đổi chậm, và lý do rất cụ thể:

Chi phí vận tải. Bán sang châu Á hoặc châu Âu nghĩa là vận tải biển đường dài. Với hàng nặng giá trị thấp — vốn chiếm tỷ trọng lớn trong xuất khẩu Canada — chi phí này ăn phần lớn lợi nhuận.

Hạ tầng hướng sai. Đường ống và đường sắt chạy bắc – nam. Muốn bán sang châu Á thì cần năng lực vận chuyển ra bờ Thái Bình Dương, và xây thêm năng lực đó là dự án nhiều tỷ, nhiều năm, và như đã bàn ở mục tổng quan, còn phải qua nghĩa vụ tham vấn với các cộng đồng bản địa.

Quan hệ đã có. Chuỗi cung ứng tích hợp qua nhiều thập niên không dịch chuyển vì một quyết định chính sách.

Kết luận thực tế: đa dạng hoá là mục tiêu dài hạn cần đầu tư hạ tầng, không phải điều chỉnh chính sách thương mại. Đây là lý do nó được nói tới nhiều hơn là đạt được.

Điều này nghĩa gì với người Việt

Ba điểm thực tế:

Một: kinh tế Canada nhạy với tin tức từ nước láng giềng. Nếu bạn theo dõi thị trường lao động ở Canada, phải theo dõi cả bối cảnh đó.

Hai: có cơ hội trong chính vấn đề này. Nỗ lực đa dạng hoá sang châu Á tạo ra nhu cầu về người hiểu cả hai bên — ngôn ngữ, quan hệ kinh doanh, hiểu biết thị trường.

Đây là một lợi thế mà người Việt có sẵn và ít khi nghĩ tới khi lập kế hoạch nghề nghiệp: hiểu biết về thị trường gốc của bạn là một tài sản ở nước đến, không phải thứ để lại phía sau.

Ba: ngành ít chịu rủi ro này là các ngành phục vụ thị trường nội địa — y tế, giáo dục, xây dựng, dịch vụ công. Đây là điểm đáng cân nhắc khi chọn ngành, bên cạnh các cân nhắc khác.

Câu hỏi thường gặp